جنگْ خشونت در فضاهای خصوصی را شدت میبخشد، دینامیک روابط در خانواده را تغییر میدهد، ریشههای خشونت خانگی و علتهای منجر به آن را تشدید میکند و همزمان سازوکارهای بازدارنده در برابر خشونت خانگی را سُست میکند.
احساس ناامنی جسمی و روانی، از دست رفتن منابع مالی و ناامنی اقتصادی، ترک خانه و جستوجوی سرپناه و کاهش یا برچیده شدن انواع حمایتهای اجتماعی ساختارهای سطح تنش در خانواده را بالا میبرد و زنان را محیط خانواده بیشازپیش آسیبپذیر میکند. مردان با تجربههای خشم، استیصال و ناتوانی، ممکن است بیشتر از قبل به اعمال سلطه یا خشونت رو بیاورند.
بر اساس پژوهشی در سال ۲۰۱۳ دربارهی ارتباط میان خشونت خانگی با شرایط جنگی در میانمار، احتمال خشونت خانگی برای زنانی که در مناطق تحت درگیری هستند حدود شِش برابر بیشتر از زنان در مناطق فارغ از درگیری نظامی است.
در شرایط جنگی، محدودیت در دسترسی به منابع حمایتی مانند پلیس، پناهگاه، مشاور یا شبکههای حمایتی موجب میشود زنانِ تحت خشونت راهی برای خروج از چرخهی خشونت نداشته باشند.
افزون بر این، هیبت خوفناک جنگ و تمرکز نهادهای امدادرسان بر نجات افراد در برابر خطر مرگ، نجات زنان از انواع شکلهای خشونت را از اولویت خارج و به امری کماهمیتتر از معمول تبدیل میکند. این نادیدهانگاری، سلامت روانی و جسمی و حتی حیات زنان نجاتیافته از جنگ را تهدید میکند و پس از پایان درگیری به بحرانی دامنهدار تبدیل میشود.
بررسی پژوهشهای معدودی که پدیدهی خشونت خانگی در جغرافیای تحت درگیری نظامی را بررسی کرده است نشان میدهد که تغییرات اجتماعی و پیامدهای روانی ناشی از درگیری و جنگ به عادیسازی و تداوم خشونت خانگی منجر میشوند.
هرچند بسیج اجتماعی حین وقوع جنگ و درگیری، بهویژه در روزهای نخستین یا اوج درگیریها دشوار یا حتی غیرممکن به نظر میرسد اما پژوهشها میگویند مداخلههای مبتنی بر بسیج اجتماعی برای کاهش خشونت خانگی و اثرگذاری بر افکار و رفتار و هنجارهای عمومی بهویژه در محیطهای شلوغ و متراکم، مانند بحثهای گروهی برای به چالش کشیدن باورهای اجتماعی درباره نقشهای جنسیتی و ترویج برابری جنسیتی، نتایجی امیدوار کننده داشته است.
افزون بر این، با توجه به اثر عمیق درگیری و جنگ بر سلامت روان افراد و نگرش آنها نسبت به خشونت، تلاش برای بهبود آسیبهای روانی و ارائهی حمایتهای روانی-اجتماعی نقش مهمی در پیشگیری از خشونت خانگی یا کاهش آن دارد.
نقش تکتک ما در پیشگیری از خشونت خانگی یا کاهش آن هنگام درگیریهای نظامی
نسبت به خشونت خانگی هوشیار باشید و نشانهها را نادیده نگیرید – نسبت به نشانههای آزار جسمی و روانی در زنان اطرافتان هوشیار باشید. نشانههایی از جمله رفتار و گفتار سرکوبگرانه، تحقیرآمیز یا کنترلگرانه؛ حسادت و اتهامزنیهای بیاساس؛ سرزنش قربانی و ایجاد فضایی که گویی عملکرد قربانی عامل وقوع خشونت است؛ توهین و تهدید؛ دستکاری عاطفی و تهدید به ترک کردن فرد؛ خودزنی یا آسیب رساندن به اشیا و محیط پیرامون؛ محدود کردنِ روابط اجتماعی فرد به بهانهی وجود خطر؛ وجود زخم و کبودی بدون دلیل مشخص؛ اصرار فرد به پوشاندن بخشهایی از بدن؛ اضطراب و بیقراری فرد در حضور همسر یا شریک عاطفیاش؛ همراهی و حضور دائم مرد در کنار زن؛ غیبت ناگهانی از جمع؛ تلاش برای عادی جلوه دادن یا مخفی کردن رفتارهای خشونتبار همسر یا شریک عاطفی.
فضایی امن برای گفتوگو ایجاد کنید – اگر زنی برای شرح وضعیت خود نزد شما آمد، بدون قضاوت گوش کنید. افراد را به ترک همسر یا اقدامی که آمادگی انجامش را ندارند مجبور نکنید؛ به آنها بگویید حرفهایشان را باور میکنید، به تواناییهایشان ایمان دارید و هر تصمیمی بگیرند حمایتشان میکنید.
خدمات موجود برای زنان تحت خشونت را شناسایی کنید – هرجا که هستید، در صورت امکان خدمات موجود برای کمک به زنان تحت خشونت خانگی را شناسایی کنید. به خاطر داشته باشید که مدرسهی فروغ آمادهی ارائهی جلسات رایگان رواندرمانی به زنان خشونتدیده است. کافی است در اینستاگرام به فروغ پیام دهید.
مانع انزوای زنان شوید – یکی از پیامدهای رایج جنگ افزایش فشار مردان برای هرچه بیشتر منزوی کردن زنان است. تماس منظم با زنانی را که احتمال میدهید تحت خشونت یا آزار باشند، حفظ کنید و در انجام وظایف و مسئولیتهایی مانند مراقبت از کودکان یا پخت و پز به آنها کمک کنید. این کمکها فشار و اضطراب آنها را کاهش میدهند و بهترین روش برای جلوگیری از هرچه منزویتر شدن آنهاست.
هنجارهای زیانبار و نابرابر را به چالش بکشید – وقتی میشنوید که افراد از جنگ و ناامنی ناشی از آن به عنوان دستآویزی برای توجیه اِعمال خشونت علیه زنان و رفتارهای کنترلگرانه استفاده میکنند، با صدای بلند مخالفت کنید و مانع جا افتادن هنجارهای خشونتبار به بهانهی وضعیت اضطراری شوید.
اطلاعات مرتبط با خشونت علیه زنان حین جنگ و درگیری را نشر دهید – دانش خود دربارهی سازوکار خشونت خانگی و انواع خشونتهای مبتنی بر جنسیت حین جنگ و درگیری را افزایش دهید و منابع مرتبط با این موضوعات (مانند این آلبوم) را با دیگران به اشتراک بگذارید.
و مهمتر از همه: نقش خود را دستکم نگیرید – لازم نیست حتما مددکار اجتماعی یا فعال مدنی باشید تا بتوانید به زنان تحت خشونت خانگی کمک کنید، کافی است حضور داشته باشید و شنوندهای مُشفق و همدل و آگاه باشید؛ این مهمترین قدم در حمایت از این زنان است.
اگر احتمال میدهید تحت خشونت خانگی قرار بگیرید:
- یک «کلمه یا عبارت کوتاه» برای فرستادن پیام فوری به دوست نزدیک یا خانواده در مواقع اضطراری انتخاب کنید و به آنها اطلاع دهید در صورت دریافت این کلمه بهسرعت برای کمک به شما اقدام کنند.
- سعی کنید ارتباط با دوستان و افراد امن خود را قطع نکنید. راهکارهایی مثل تعیین محل سکونت یا پناهگاه مشترک تعیین کنید؛ این راهکار در صورت قطعی اینترنت و محدود شدن راههای ارتباطی آنلاین و تلفنی ضروری است.
- حضور در جمع (مثلا خانواده و دوستان) هم احتمال وقوع خشونت را کاهش میدهد، هم شاهدانی برای شما فراهم کند.
- همیشه موبایل همراهتان باشد، شارژ کامل و مقداری پول نقد آماده برای فرار فوری همراه داشته باشید.
- در صورت وجود سابقهی خشونت یا دیدن کوچکترین نشانهای از بروز خشونت، دوستان یا همسایگان مورد اعتماد را در جریان بگذارید تا در هنگام خطر هشدار دهند یا مداخله کنند.
- از بحث در مکانهای تنگ یا بدون راه فرار خودداری و از مواد الکلی و مخدر دوری کنید تا هوشیاریتان تحت تاثیر قرار نگیرد.
- در صورت تنشزا شدن فضا، اتاق را ترک کنید تا آرامش موقتی ایجاد شود.
- تماسها، پیامها یا پیامهای صوتی تهدیدآمیز را ذخیره کنید و از زمان و مکان خشونت گزارش مکتوب داشته باشید.
